Có một cảnh rất quen thuộc mà chắc hẳn không ít người từng trải qua: đêm khuya, cả nhà đã tắt đèn đi ngủ, bỗng nhiên nhớ ra chiếc điều hòa ở phòng khách vẫn đang chạy, hoặc sáng hôm sau ra khỏi nhà đi làm rồi mới giật mình không biết mình đã tắt bình nóng lạnh chưa. Cảm giác phải quay lại kiểm tra, hoặc tệ hơn là để nguyên như vậy vì ngại quay xe, nghe có vẻ nhỏ nhặt nhưng lại là thứ lặp đi lặp lại mỗi ngày trong hầu hết các gia đình Việt. Và đó cũng chính là điểm khởi đầu của câu chuyện nhà thông minh, một khái niệm đang được nhắc đến rất nhiều gần đây nhưng lại bị không ít người hiểu sai ngay từ bước đầu tiên. Trước khi đi mua bất kỳ thiết bị nào, câu hỏi đầu tiên cần trả lời cho rõ vẫn luôn là nhà thông minh là gì và nó thật sự vận hành ra sao trong đời sống hằng ngày.
Nhà thông minh là gì, hiểu đúng trước khi hiểu đủ
Nhiều người khi nghe đến “nhà thông minh” sẽ nghĩ ngay đến hình ảnh một chiếc điện thoại, một cú chạm để bật đèn, hoặc ra lệnh bằng giọng nói cho cả căn nhà nghe theo. Đó không sai, nhưng đó chỉ là phần nổi rất nhỏ của tảng băng. Nhà thông minh, đúng nghĩa, là một hệ thống các thiết bị điện trong nhà được kết nối với nhau và được lập trình để tự vận hành theo đúng ngữ cảnh sống của gia đình, mà không cần con người phải nhớ, phải thao tác, hay thậm chí phải có mặt ở đó. Sự khác biệt nằm ở chữ “tự” chứ không nằm ở chữ “điều khiển từ xa”. Một chiếc remote hồng ngoại điều khiển tivi từ những năm 2000 cũng là điều khiển từ xa, nhưng không ai gọi đó là nhà thông minh, vì nó vẫn cần con người ra lệnh mỗi lần.
Cái lõi thật sự của một ngôi nhà thông minh nằm ở khả năng nhận biết hoàn cảnh và tự đưa ra hành động phù hợp. Đèn hành lang tự sáng lên khi có người bước qua và tự tắt sau vài giây không còn ai, điều hòa tự động ngắt khi cảm biến nhận ra cửa ban công đang mở, hoặc toàn bộ hệ thống điện trong nhà tự chuyển sang chế độ “vắng nhà” ngay khi chiếc điện thoại của bạn rời khỏi phạm vi wifi gia đình. Tất cả những điều đó không cần bạn phải nhấc tay lên bấm nút nào cả. Đó mới là bản chất, còn việc bật tắt bằng điện thoại chỉ là một tiện ích cộng thêm, không phải là giá trị cốt lõi.
Sai lầm phổ biến nhất khi chưa hiểu rõ nhà thông minh là gì
Nếu để ý kỹ, phần lớn những người chưa thật sự hiểu nhà thông minh là gì đều đi theo một lộ trình khá giống nhau. Họ lên mạng, thấy một video giới thiệu ổ cắm thông minh giá rẻ, thấy hay hay nên đặt mua thử. Vài hôm sau lại thấy một chiếc bóng đèn đổi màu theo nhạc, cũng mua nốt. Rồi một cái công tắc cảm ứng, một cái camera có thể nói chuyện qua loa. Cứ như vậy, sau vài tháng, trong nhà có một mớ thiết bị rời rạc, mỗi cái một hãng, mỗi cái một ứng dụng riêng, và rồi chính chủ nhà cũng quên mất mình có bao nhiêu app đang cài trên điện thoại. Kết quả cuối cùng là gì? Là một đống thiết bị “thông minh” nhưng ngôi nhà thì vẫn hoạt động theo kiểu cũ, vì mọi thứ vẫn phải mở app, phải bấm, phải nhớ, chẳng khác gì việc thay một chiếc công tắc cơ bằng một chiếc công tắc cảm ứng đắt tiền hơn mà thôi.
Vấn đề không nằm ở chỗ những thiết bị đó tệ. Vấn đề nằm ở thứ tự ưu tiên bị đảo ngược. Người ta đi mua thiết bị trước, rồi mới cố gắng tìm xem thiết bị đó giải quyết được vấn đề gì trong nhà mình. Trong khi đúng ra, thứ cần làm đầu tiên là ngồi lại và nhìn thẳng vào những bất tiện thật sự đang tồn tại trong nếp sinh hoạt hằng ngày của gia đình mình, rồi từ đó mới đi tìm giải pháp phù hợp. Một ngôi nhà thông minh được xây đúng cách không bắt đầu bằng câu hỏi “có thiết bị nào hay ho không”, mà bắt đầu bằng câu hỏi “nhà mình đang gặp phiền toái gì mỗi ngày”.
Bắt đầu từ nhu cầu thật sự trông như thế nào
Để hình dung rõ hơn nhà thông minh là gì trong đời sống thật, hãy thử tưởng tượng lại một ngày bình thường của một gia đình sống trong căn hộ chung cư hoặc nhà phố. Buổi sáng, cả nhà vội vã ra khỏi cửa để kịp giờ làm, giờ học, và trong sự vội vã đó, rất dễ quên tắt vài thiết bị điện không cần thiết. Đèn phòng khách vẫn sáng cả ngày dù không ai ở nhà, điều hòa phòng ngủ vẫn chạy dù cửa phòng đã đóng kín từ sáng. Đây chính là một trong những nhu cầu thực tế và phổ biến nhất: làm sao để ngôi nhà tự nhận biết được lúc nào không còn ai ở nhà và tự động cắt những thiết bị không cần thiết, giúp tiết kiệm điện mà không cần ai phải nhớ.
Buổi tối cũng vậy. Có những gia đình có người lớn tuổi, việc đi lại trong đêm để tìm công tắc đèn ở hành lang tối đôi khi tiềm ẩn rủi ro vấp ngã. Nhu cầu ở đây không phải là “một chiếc đèn đẹp” mà là “ánh sáng tự động xuất hiện đúng lúc cần, đúng chỗ cần, và tự tắt khi không còn cần nữa”. Hoặc với những gia đình có con nhỏ, nỗi lo về việc quên khóa cửa, quên tắt bếp, quên đóng cửa sổ khi trời sắp mưa cũng là những nỗi lo rất người, rất đời thường, mà một hệ thống được thiết kế đúng có thể âm thầm giải quyết mà chủ nhà không cần phải bận tâm.
Chính vì vậy, bước đầu tiên trước khi nghĩ đến việc mua bất kỳ thiết bị nào, nên là một buổi ngồi lại thành thật với chính mình, hoặc với cả gia đình, để liệt kê ra những khoảnh khắc bất tiện lặp đi lặp lại trong nếp sống hằng ngày. Có thể là nỗi lo về tiền điện tăng vọt mỗi tháng hè vì điều hòa chạy cả ngày dù không ai ở nhà. Có thể là sự bất an mỗi khi đi công tác dài ngày, không biết ngôi nhà của mình có đang an toàn hay không. Có thể chỉ đơn giản là mong muốn về đến nhà sau một ngày dài mệt mỏi, đèn đã sáng sẵn, điều hòa đã mát sẵn, mà không cần phải làm gì cả. Mỗi nhu cầu như vậy sẽ dẫn đến một giải pháp kỹ thuật khác nhau, và đó là lý do vì sao không có một combo thiết bị nào là “chuẩn” cho tất cả mọi nhà.
Vì sao nền tảng kỹ thuật lại quan trọng hơn số lượng thiết bị
Một điều mà rất ít người để ý khi mới bắt đầu tìm hiểu nhà thông minh là gì, đó là việc chọn nền tảng kết nối cho ngôi nhà quan trọng hơn nhiều so với việc chọn từng món thiết bị lẻ. Nhiều người mua vài chục thiết bị thông minh về nhà, mỗi thiết bị lại yêu cầu một ứng dụng riêng, một tài khoản riêng, và tệ hơn là khi wifi nhà mạng bị gián đoạn, gần như toàn bộ hệ thống tê liệt vì mọi lệnh điều khiển đều phải đi qua máy chủ ở đâu đó bên ngoài rồi mới quay trở lại thiết bị trong nhà.
Đây chính là lúc khái niệm điều khiển cục bộ, hay còn gọi là local control, trở nên quan trọng. Một hệ thống được thiết kế tốt sẽ cho phép các thiết bị trong nhà giao tiếp trực tiếp với nhau ngay trong mạng nội bộ, không cần phụ thuộc vào máy chủ ở nước ngoài, để công tắc vẫn hoạt động ngay cả khi đường truyền internet có trục trặc. Đó cũng là lý do vì sao khi tìm hiểu sâu hơn, người dùng có kinh nghiệm thường ưu tiên những dòng thiết bị có nền tảng ổn định, hỗ trợ kết nối cục bộ tốt, thay vì chỉ chọn theo mẫu mã bắt mắt hay giá rẻ nhất trên các sàn thương mại điện tử.
Ở Việt Nam, đây cũng chính là lý do vì sao dòng thiết bị Shelly, vốn nổi tiếng ở châu Âu về độ ổn định phần cứng và khả năng hoạt động độc lập không phụ thuộc hoàn toàn vào máy chủ đám mây, đang dần được nhiều gia đình và kỹ sư thiết kế hệ thống lựa chọn làm nền tảng chính khi xây dựng nhà thông minh một cách bài bản, thay vì chắp vá từng món rời rạc.
Từ nhu cầu đến giải pháp, một hành trình cần người đồng hành
Sau khi đã hiểu rõ nhà thông minh là gì và xác định được nhu cầu thật sự của gia đình mình, bước tiếp theo không phải là tự mày mò mua từng thiết bị và hy vọng chúng tương thích với nhau. Bởi trên thực tế, việc phối hợp phần cứng, đi dây, cấu hình kịch bản tự động sao cho mượt mà và ổn định lâu dài đòi hỏi một sự hiểu biết kỹ thuật nhất định, điều mà không phải ai cũng có đủ thời gian để tự học từ đầu. Đây chính là lúc một đơn vị tư vấn có kinh nghiệm thực chiến trở nên cần thiết, không phải để bán cho bạn thật nhiều thiết bị, mà để giúp bạn nhìn ra chính xác nhà mình cần gì, và thiết kế một giải pháp gọn gàng, đúng ngân sách, đúng nhu cầu ngay từ lần đầu tiên.
Đó cũng chính là điều mà đội ngũ SDIVN, đơn vị phân phối chính thức các thiết bị Shelly tại Việt Nam, đang cố gắng mang lại cho từng khách hàng, thay vì để mọi người phải tự mò mẫm và mua sai ngay từ những bước đầu tiên. Nếu bạn đang có ý định tìm hiểu nghiêm túc về việc lắp đặt nhà thông minh cho căn hộ, nhà phố hay văn phòng của mình, việc dành thời gian trao đổi trước với người có chuyên môn sẽ giúp bạn tiết kiệm được không ít tiền bạc và công sức so với việc tự mua rồi tự sửa sai sau này.
Đừng để việc mua vội biến thành một khoản đầu tư lãng phí
Suy cho cùng, khi đã hiểu đúng nhà thông minh là gì, ai cũng nhận ra đây không phải là một trào lưu công nghệ để chạy theo cho bằng bạn bằng bè, mà là một khoản đầu tư dài hạn cho chính sự tiện nghi và an toàn của gia đình mình. Một khoản đầu tư đúng đắn luôn bắt đầu từ việc hiểu rõ vấn đề cần giải quyết, chứ không phải từ việc chạy theo món đồ đang được quảng cáo rầm rộ nhất. Khi đã xác định được nhu cầu thật sự, việc chọn đúng nền tảng kỹ thuật và đúng đơn vị tư vấn sẽ giúp hành trình xây dựng ngôi nhà thông minh của bạn trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều, thay vì phải sửa đi sửa lại nhiều lần vì những quyết định vội vàng ban đầu.
Nếu sau khi đọc đến đây bạn nhận ra mình cũng đang có những băn khoăn tương tự như trong video, đừng ngần ngại nhắn từ khóa “SMART” cho SDIVN để được tư vấn miễn phí lộ trình phù hợp với chính ngôi nhà của bạn, chọn đúng ngay từ đầu, thay vì phải mua đi mua lại nhiều lần.
